Türkiye ile Brezilya arasındaki savunma ve havacılık iş birliği, son dönemde art arda gelen temaslar ve anlaşmalarla yeni bir aşamaya taşınıyor. İki ülke arasında yürütülen görüşmelerin yalnızca hazır ürün satışını değil, ortak üretim, teknoloji geliştirme ve üçüncü ülkelere yönelik ihracat fırsatlarını da kapsadığı görülüyor. Bu çerçevede Türk ve Brezilyalı savunma şirketlerinin daha kapsamlı ve uzun vadeli bir iş birliği modeli üzerinde çalıştığı anlaşılıyor. Bu tablo, Türkiye’nin Latin Amerika’daki savunma sanayii etkisini artırırken, Brezilya’nın da yerel sanayi kapasitesini yeni ortaklıklarla güçlendirme arayışına işaret ediyor. Bu son cümledeki değerlendirme, duyurulan iş birliği başlıklarından yapılan bir çıkarımdır.

Bu yeni dönemin en dikkat çekici başlıklarından biri TUSAŞ ile Brezilyalı havacılık devi Embraer arasındaki temaslar oldu. Embraer’in 1 Nisan 2025 tarihli açıklamasına göre, LAAD Defence & Security 2025 fuarında TUSAŞ ile Embraer arasında potansiyel kapsamlı endüstriyel iş birliğini değerlendirmek amacıyla bir mutabakat zaptı imzalandı. Açıklamada, iş birliğinin Ar-Ge boyutu da dahil olmak üzere üretim, montaj ve havacılık sanayii altyapısına dayalı geniş bir çerçevede ele alındığı belirtildi. Bu resmi açıklamada E-Jet E2 üretiminin kesinleştiği değil, kapsamlı sanayi ortaklığının araştırıldığı ifade edildiği için, söz konusu başlığın şu aşamada “olasılık ve değerlendirme” seviyesinde olduğu not edilmeli.

Türkiye ile Brezilya arasındaki savunma ilişkilerinin yalnızca havacılık platformlarıyla sınırlı kalmadığı da görülüyor. Kale Jet Engines tarafından yapılan açıklamaya göre, Türkiye’nin ilk turbojet motor ihracatı kapsamında KTJ-3200 turbojet füze motorunun Brezilyalı SIATT şirketinin geliştirdiği MANSUP-ER gemisavar füzesine entegre edilmesi için ihracat anlaşması imzalandı. Bu gelişme, iki ülke arasındaki iş birliğinin artık yalnızca platform seviyesinde değil, motor ve alt sistem gibi yüksek teknoloji alanlarına da yayıldığını gösteriyor. Özellikle füze motoru gibi kritik bir alanda yapılan bu ihracat, Türkiye’nin savunma sanayiinde teknoloji sağlayıcı ülke konumunu güçlendiren önemli bir eşik olarak öne çıkıyor.

Öte yandan kullanıcı metninde yer alan ANKA, AKSUNGUR, Baykar, ROKETSAN, TULPAR ve KAPLAN MT gibi başlıklara ilişkin çerçeve, iki ülke arasında daha geniş bir savunma sanayii diyaloğunun sürdüğünü gösterse de, bu maddelerin tamamı için erişilebilen resmi ve birincil kaynaklarda aynı seviyede ayrıntılı doğrulama bulunmadı. Bu nedenle, özellikle Bayraktar TB2’nin Brezilya’daki devam eden bir ihalede “güçlü aday” olduğu yönündeki ifade ile bazı kara aracı başlıklarını temkinli değerlendirmek gerekir. Buna karşılık TUSAŞ-Embraer mutabakatı ve Kale Jet Engines-SIATT motor anlaşması, açık ve doğrulanmış iki somut iş birliği adımı olarak öne çıkıyor.

Genel tabloya bakıldığında Türkiye ile Brezilya arasındaki savunma iş birliği, klasik alım-satım ilişkisinin ötesine geçerek ortak üretim, sanayi entegrasyonu ve ileri teknoloji paylaşımı ekseninde derinleşiyor. Özellikle havacılık, motor teknolojileri ve savunma ihracatı başlıklarında atılan adımlar, iki ülkenin yalnızca kendi ihtiyaçlarını karşılamayı değil, aynı zamanda uluslararası pazarlarda birlikte hareket edebilecek bir zemin oluşturmayı hedeflediğini düşündürüyor. Önümüzdeki dönemde yeni mutabakatlar, resmi sözleşmeler ve ortak proje duyuruları gelirse, Türkiye-Brezilya savunma hattı Latin Amerika ile Türk savunma sanayii arasındaki en dikkat çekici iş birliği modellerinden biri haline gelebilir. Bu son değerlendirme, halihazırda duyurulan resmi anlaşmalar ve sanayi iş birliği eğilimlerinden yapılan bir çıkarımdır.