Türkiye, Cumhuriyet’in ilk yıllarında atılan ancak yarım kalan bir hayali yeniden canlandırıyor. 1926’da Kayseri’de kurulan ve Türkiye’nin ilk uçak fabrikası olan Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ), yaklaşık bir asır sonra yeniden ayağa kaldırıldı ve bu dönüşüm, sadece tek bir fabrikanın faaliyete geçmesiyle sınırlı kalmadı. 2023’te ASFAT, TUSAŞ, Erciyes Teknopark ve TOMTAŞ Yatırım ortaklığıyla yeniden yapılandırılan TOMTAŞ, Kayseri Mimarsinan OSB’de modern hangarlar, AR-GE tesisleri ve milli projelere odaklı bir üretim hattı kurarak Anadolu’da yeni bir havacılık kümelenmesinin kapısını açtı.

TOMTAŞ’ın yeniden devreye girmesi, şehirde bir “çekim etkisi” oluşturdu ve kısa sürede 11 yeni havacılık firmasının kurulmasına yol açtı. Bu şirketler; uçak bakım-onarım, detay parça üretimi, havacılık sistemleri ve savunma odaklı alt bileşenlerde faaliyet gösterecek. İlk etapta 63,5 milyon dolarlık yatırım ve 98 tezgahla başlayan süreçte hem üretim kapasitesinin hem de istihdamın hızla artırılması hedefleniyor. Kayseri Büyükşehir Belediyesinin koordinasyonuyla yürütülen bu yatırım dalgası, şehri yalnızca iç pazar için değil, TUSAŞ’ın önümüzdeki 5 yılda ihtiyaç duyacağı 500 yeni tezgahın en az 200’ünü karşılayabilecek bir seviyeye taşımayı amaçlıyor.

TOMTAŞ Genel Müdürü Ali Ekşi, Kayseri’nin Türkiye’nin yeni havacılık merkezi olma yolunda ilerlediğini vurgularken, bu sürecin sadece üretim değil aynı zamanda yerli-milli teknoloji geliştirme süreci olduğunu da belirtiyor. HÜRJET başta olmak üzere milli havacılık projelerinde görev alacak TOMTAŞ ve çevresinde oluşan ekosistem; ilerleyen yıllarda ANKA, GÖKBEY, hatta sivil havacılık projelerine parça ve sistem tedarik edebilecek bir altyapıya kavuşacak. Böylece Türkiye, havacılık kümelenmesi denildiğinde şimdiye kadar öne çıkan Ankara, Eskişehir ve İstanbul’un yanına Anadolu içlerinde yeni bir stratejik üs eklemiş olacak.

Projenin ilk fazında en az 1000 kişilik nitelikli istihdam öngörülüyor. Sektör temsilcilerine göre Kayseri, organize sanayi kültürü, lojistik avantajı, üniversite-sanayi işbirliği ve devlet destekli savunma-havacılık vizyonu sayesinde orta vadede sadece Türkiye’ye değil, küresel havacılık tedarik zincirine de parça veren bir merkez haline gelebilir. TOMTAŞ’ın “tarihi miras” niteliğindeki yeniden doğuşu da bu yüzden sembolik: 100 yıl önce yarım kalan havacılık hamlesi bu kez çok aktörlü, ihracat odaklı ve sürdürülebilir bir modelle geri dönüyor.